Hakediş nedir, nasıl hazırlanır?
Hakediş, bir yapım işinde o güne kadar gerçekleşen imalatın bedelini belirleyen ve yükleniciye ödenmesini sağlayan belgedir. Metrajdan yeşil deftere, icmalden kesintilere kadar bütün adımlar birbirine bağlıdır.
Son güncelleme:
Hakediş ne işe yarar
Bir yapım işi aylarca, çoğu zaman yıllarca sürer. Yüklenicinin bütün işi bitirip bedelini en sonda alması beklenseydi, malzemeyi, işçiliği ve makineyi baştan sona kendi finansmanıyla taşıması gerekirdi. Hakediş bu yükü bölüyor: iş ilerledikçe, gerçekleşen imalatın karşılığı dönemsel olarak ödeniyor.
Bu yüzden hakediş bir fatura değildir. Fatura bir bedel talebidir; hakediş ise o bedelin NASIL bulunduğunu, hangi ölçümlere ve hangi birim fiyatlara dayandığını gösteren belgeler bütünüdür. İdare hakedişi onaylarken bir tutarı değil, o tutarın dayanağını denetler.
Hakediş hangi belgelerden oluşur
Bir hakediş dosyası, aşağıdan yukarıya doğru kurulan bir hesap zinciridir. Her belge bir üsttekinin dayanağıdır; alttaki bir sayı değişirse üstteki her şey değişir.
- Metraj cetveli — imalatın ölçüsünün nereden geldiğini gösterir: boy, en, yükseklik, adet.
- Ataşman — ölçünün sahadaki karşılığını belgeleyen kroki, tutanak ve ölçüm kayıtları.
- Yeşil defter — her pozun işin başından bu yana toplam (kümülatif) miktarını taşır.
- Yapılan işler listesi — kümülatif miktarların sözleşme birim fiyatlarıyla çarpıldığı tablo.
- İcmal — iş gruplarının toplamlarının özetlendiği sayfa.
- Kesintiler ve ödeme icmali — kesintiler düşüldükten sonra ödenecek net tutar.
Adım adım hazırlanışı
Sıra rastgele değil: her adım bir öncekinin çıktısını girdi olarak alır.
- Dönem içinde gerçekleşen imalatlar sahada ölçülür ve metraj cetveline işlenir.
- Ölçümün dayanağı olan krokiler ve tutanaklar ataşman olarak dosyaya eklenir.
- Metraj miktarları yeşil deftere aktarılır; yeşil defter işin başından beri kümülatiftir.
- Kümülatif miktarlar sözleşmedeki birim fiyatlarla çarpılarak her pozun tutarı bulunur.
- Tutarlar iş gruplarına göre icmalde toplanır.
- Bulunan kümülatif tutardan bir önceki hakedişin tutarı düşülür; kalan, bu dönemin bedelidir.
- Sözleşme ve mevzuat gereği kesintiler uygulanır, ödenecek net tutar bulunur.
Kümülatif hesabın anlamı
Hakedişin en çok yanlış anlaşılan yanı budur: hakediş, o ay yapılan işi değil, işin BAŞINDAN BU YANA yapılan işin tamamını hesaplar; sonra önceki hakedişte ödenmiş olanı düşer. Fark, bu dönemin ödemesidir.
Bunun pratik sonucu şu: geçmiş bir dönemde yapılmış hatalı bir ölçüm sonradan düzeltildiğinde, düzeltme kendiliğinden bir sonraki hakedişe yansır — ayrı bir "düzeltme hakedişi" düzenlemek gerekmez. Aynı sebeple, geçmiş bir miktarı elle değiştirmek sonraki bütün hakedişleri etkiler; bu yüzden teslim edilmiş bir hakedişin o günkü hâli saklanmalıdır.
Kesintiler
Hakediş tutarından, sözleşme ve mevzuat gereği kesintiler yapılır. Hepsi her hakedişte olmaz; hangisinin uygulanacağı işin niteliğine ve sözleşmeye bağlıdır.
Bu rehberde VERGİ ORANI YAZILMIYOR ve bu bilinçli: vergi oranları mevzuatla değişiyor, sabit bir rakam yazmak sayfayı bir gün sessizce yanlış hâle getirir — ve buradaki rakama güvenip yanlış kesinti yapan biri gerçek bir zarar görür. Uygulanacak oran her zaman yürürlükteki mevzuattan ve sözleşmeden okunur.
- Damga vergisi — hakediş tutarı üzerinden alınır.
- Gelir vergisi tevkifatı (stopaj) — yalnız YILLARA SARİ işlerde, yani bir takvim yılında başlayıp diğerinde biten yapım işlerinde uygulanır. Aynı yıl içinde başlayıp biten bir işte bu kesinti yoktur; en sık karıştırılan noktalardan biri budur.
- KDV tevkifatı — tevkifat kapsamındaki işlerde, KDV'nin bir kısmının alıcı tarafından doğrudan vergi dairesine yatırılmasıdır.
- Sosyal güvenlik kesintileri — yüklenicinin vadesi geçmiş prim borcu varsa hakedişten kesilip doğrudan kuruma aktarılır.
- Avans mahsubu — işin başında avans ödenmişse, hakedişlerden kademeli olarak geri alınır.
- Teminat ve geçici kabul noksanları — sözleşmede öngörülmüşse tutulan kesintiler.
- Ceza ve nefaset kesintileri — gecikme ya da şartnameye uygun olmayan imalat halinde.
Geçici hakediş, kesin hakediş, ek hakediş
Birim fiyatlı bir yapım işinde üç tür hakediş raporu düzenlenir:
| Tür | Ne zaman | Neye dayanır |
|---|---|---|
| Geçici hakediş | İş sürerken, yüklenicinin başvurusuyla her ay | O güne kadar ölçülen işler (yeşil defter) |
| Ek geçici hakediş | İdare gerekli görürse, geçici kabulden sonra kesin kabule kadar bir kez | Geçici kabulden sonra kalan iş ve hesaplar |
| Kesin hakediş | Geçici kabulden sonra, kesin hesaplar onaylanınca | Kesin metraj ve hesaplar; geçici hakedişlerle ödenenler düşülür |
Onay ve ödeme süreleri
Hakediş raporu yüklenici ya da vekili imzalayıp idareye verdikten sonra en geç otuz gün içinde onaylanır, onaydan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır; sözleşmede farklı bir süre yoksa tahakkuktan sonra on beş gün içinde ödenir. Adım adım anlatım ve 2025 değişiklikleri ayrı yazıda.
Sık sorulanlar
- Hakediş ne sıklıkla düzenlenir?
- Genellikle ayda bir. Sözleşme farklı bir dönem öngörebilir; belirleyici olan sözleşmedir. Ara hakedişlerin yanında, iş bittiğinde kesin hakediş düzenlenir.
- Hakediş ile fatura arasındaki fark nedir?
- Hakediş, ödenecek bedelin hangi ölçüm ve birim fiyatlara dayandığını gösteren belgeler bütünüdür. Fatura ise onaylanan bedel için düzenlenen mali belgedir; hakediş faturanın dayanağıdır.
- Her hakedişten gelir vergisi stopajı kesilir mi?
- Hayır. Gelir vergisi tevkifatı yıllara sari yapım işlerine özgüdür — iş bir takvim yılında başlayıp diğerinde bitiyorsa uygulanır. Aynı yıl içinde başlayıp biten işlerde bu kesinti yapılmaz.
- Yeşil defter olmadan hakediş yapılabilir mi?
- Kamu yapım işlerinde yeşil defter hakedişin ayrılmaz parçasıdır; kümülatif miktarların kaydı odur. Onsuz bir hakediş, tutarın nereden geldiğini gösteremez.
- Hakediş kaç günde ödenir?
- Rapor idareye verildikten sonra en geç otuz günde onaylanır, onaydan sonra otuz günde tahakkuka bağlanır ve sözleşmede farklı süre yoksa tahakkuktan sonra on beş gün içinde ödenir. Bunlar üst sınırlardır.
Dayanaklar
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi m. 39 (geçici hakediş raporları; 4-ğ ek geçici hakediş) ve m. 40 (kesin hakediş)
Bu yazı genel uygulamayı anlatır, hukuki görüş değildir. Somut bir işte sözleşmeniz ve yürürlükteki mevzuat esastır.
İlgili rehberler
- Hakediş Nasıl Hazırlanır? Adım Adım Örnekli AnlatımGeçici hakediş, o güne kadar yapılan işin ölçülmesiyle başlar ve yükleniciye ödenecek net tutarla biter. Bir okul binası örneği üzerinden metrajdan ödeme icmaline kadar her adımı rakamlarıyla anlatıyoruz.
- Hakediş Hesaplama Örneği: İki Hakedişlik Tam ÖrnekAynı işin birinci ve ikinci hakedişini yan yana hesaplıyoruz: yapılan işler, önceki hakedişin düşülmesi, kesinti, KDV ve net ödeme. Sonunda kümülatif kontrolle iki hakedişin birbirini tuttuğunu gösteriyoruz.
- Hakediş Kesintileri Nelerdir? Teminat, Avans, Stopaj, Damga VergisiHakedişten yapılan kesintiler üç yerden gelir: sözleşmede yazılı kesintiler, yüklenicinin borçları ve cezalar, kanunen alınan vergiler. Her birinin dayanağını ve ödeme icmalindeki yerini, vergi oranı vermeden anlatıyoruz.
- Yeşil Defter Nedir, Nasıl Tutulur?Yeşil defter, sözleşme kapsamındaki her pozun işin başından itibaren gerçekleşen kümülatif imalat miktarını taşıyan kayıttır. Adını kamu uygulamasında kullanılan basılı defterin yeşil kapağından alır.
- Metraj Nedir, Nasıl Hesaplanır? Metraj Cetveli Nasıl DoldurulurMetraj, bir imalatın miktarının projeye ve sahadaki ölçüme dayanarak hesaplanmasıdır. Hakedişin de yaklaşık maliyetin de en alttaki dayanağıdır.
- Ödeme İcmali Nedir? Hakedişte Kesintiler ve Net TutarÖdeme icmali, bu hakedişin tutarından başlayıp kesintiler ve KDV ile yükleniciye ödenecek net tutara inen sayfadır. Sırası Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nde tarif edilir.
- Birim Fiyat, Poz, Rayiç ve AnalizBu dört kavram hakediş ve yaklaşık maliyet hesabının sözlüğüdür ve sık karıştırılır. Aralarındaki ilişki bir kez oturduğunda, kurum listelerini okumak kolaylaşır.