Metraj nedir, nasıl hesaplanır, metraj cetveli nasıl doldurulur?
Metraj, bir imalatın miktarının projeye ve sahadaki ölçüme dayanarak hesaplanmasıdır. Hakedişin de yaklaşık maliyetin de en alttaki dayanağıdır.
Son güncelleme:
Metraj neyi belirler
Metraj, "ne kadar iş yapıldı" sorusunun sayısal yanıtıdır. Bir pozun bedeli, birim fiyat ile miktarın çarpımıdır; birim fiyat listeden gelir, miktar ise metrajdan. Yani hakedişin doğruluğu, doğrudan metrajın doğruluğuna bağlıdır.
Ölçü kuralı pozun kendisinden gelir
Her pozun nasıl ölçüleceği, o pozun tarifinde ve analizinde yazar. Aynı imalat için bir kurum alan, başka bir kurum hacim isteyebilir; boşlukların düşülüp düşülmeyeceği, hangi yüksekliğe kadar sayılacağı gibi kurallar pozun ölçü açıklamasında tanımlıdır.
Bu yüzden metraj yaparken pozun tarifi okunmadan ölçüye başlanmamalıdır. En sık yapılan hata, benzer görünen iki pozdan yanlış olanının seçilmesidir — miktar doğru hesaplanır, poz yanlış olduğu için tutar yanlış çıkar.
Metraj cetveli nasıl doldurulur
Metraj cetveli, sonucu değil hesabı gösterir. Bir satırda yalnız "120 m³" yazması yetmez; o 120'nin hangi boy, en ve yükseklikten, kaç adet benzer parçadan geldiği görünmelidir. Denetleyen kişi hesabı tekrar edebilmelidir. Cetvel şu sırayla doldurulur:
- Üst bilgiye işin adını, yükleniciyi, pozun numarasını (birim fiyat no) ve sayfa numarasını yazın.
- Her satıra tek bir imalat parçası yazın ve yerini belirtin: aks, kat, mahal ya da "temel A", "S1 kolonu" gibi bir işaret. Aynı eleman yapının birden çok bölümündeyse her bölümü ara toplamla ayırın.
- Aynı ölçüdeki parçaların sayısını Benzeri (adet) sütununa yazın; o parçaları tek tek tekrar etmeyin.
- Ölçüleri metre cinsinden Boy, En ve Yükseklik sütunlarına yazın. Pozun birimi kaç ölçü istiyorsa o kadarını doldurun: metrede yalnız boy, metrekarede iki ölçü, metreküpte üç ölçü.
- Satırın miktarını (benzeri × boy × en × yükseklik) Azı sütununa yazın.
- Düşülecek boşlukları (kapı, pencere, baca gibi) hangi elemana ait olduklarını yazarak ayrı satırda gösterin. Önce boşluklar dahil brüt miktar hesaplanır, sonra boşluklar düşülür.
- Pozun bütün satırları bitince toplamı birimiyle birlikte Çoğu sütununa yazın. Yeşil deftere ve hakedişe taşınan rakam bu toplamdır.
Ataşmanla ilişkisi
Metraj hesabın kendisiyse, ataşman o hesabın sahadaki dayanağıdır: kroki, ölçüm tutanağı, fotoğraf, kot okuması. Özellikle sonradan görülemeyecek imalatlarda (temel altı, dolgu, gömülü tesisat) ataşman tek kanıttır — imalat kapandıktan sonra ölçü tekrarlanamaz.
Metraj cetvelinde Azı ve Çoğu ne demek
Klasik metraj cetvelinde Miktar başlığının altında iki sütun bulunur. Azı, her satırın kendi miktarıdır: benzeri × boy × en × yükseklik. Çoğu, aynı pozun bütün satırlarının toplamıdır ve satırların bittiği yere birimiyle birlikte bir kez yazılır. Bazı cetvellerde bunların yanında bir Boşluk sütunu da bulunur; brüt miktardan düşülecek boşluklar (minha) içindir.
Aşağıda bir beton pozunun bu hakedişteki metrajı aynı düzende: her satır bir parça, Azı o satırın miktarı, Çoğu pozun toplamı.
| Yapılan iş | Benzeri | Boy | En | Yükseklik | Azı | Çoğu |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zemin kat kolonları | 14 | 0,60 | 0,40 | 3,20 | 10,752 | |
| Zemin kat kirişleri | 1 | 96,40 | 0,30 | 0,60 | 17,352 | |
| Zemin kat döşemesi | 1 | 18,60 | 12,40 | 0,15 | 34,596 | |
| Toplam (m³) | 62,700 |
Boşluk düşme (minha) örneği
Duvar ve sıva gibi alan pozlarında kapı ve pencere boşlukları ayrı satırda eksi olarak yazılır. Hangi boşluğun düşüleceği pozun ölçü kuralına bağlıdır. Örnekte sekiz kapı boşluğu duvar alanından düşülüyor:
| Açıklama | Adet | En | Boy | Yükseklik | Miktar |
|---|---|---|---|---|---|
| İç bölme duvarları | 1 | 46,80 | 3,00 | 140,400 | |
| Kapı boşlukları (düşülür) | 8 | 0,90 | 2,10 | −15,120 | |
| Toplam | 125,280 |
Sık sorulanlar
- Metraj ile keşif aynı şey mi?
- Değil. Keşif, işin tamamı için önceden çıkarılan miktar ve bedel tahminidir; metraj ise gerçekleşen imalatın ölçüsüdür. Keşif işin başında, metraj iş ilerledikçe yapılır.
- Metraj miktarı yuvarlanmalı mı?
- Miktar yuvarlanmamalıdır. Yuvarlama, tutar hesabında ve alanına göre yapılır; miktarın kendisinde yapılan yuvarlama büyük pozlarda gözle görülür fark üretir.
- Metraj cetvelinde boşluk nasıl düşülür?
- Düşülecek boşluk ayrı bir satırda, ölçüleriyle ve eksi işaretiyle yazılır; toplam bu satırla birlikte alınır. Hangi boşluğun düşüleceği pozun ölçü kuralında yazar.
- Metraj cetvelinde Azı ve Çoğu ne demek?
- İkisi de Miktar başlığının altındaki sütunlardır. Azı her satırın miktarıdır (benzeri × boy × en × yükseklik); Çoğu aynı pozun bütün satırlarının toplamıdır. Yeşil deftere ve hakedişe Çoğu sütunundaki toplam taşınır.
- Metraj cetveli nasıl doldurulur?
- Üst bilgiye iş, yüklenici ve poz numarası yazılır. Her satıra bir imalat parçası yeriyle birlikte yazılır; benzer parça sayısı Benzeri sütununa, ölçüler metre cinsinden Boy, En ve Yükseklik sütunlarına girilir. Satırın miktarı Azı sütununa, düşülecek boşluklar ayrı satıra, pozun toplamı birimiyle Çoğu sütununa yazılır.
- Metraj cetveli hangi programla hazırlanır?
- Üç yol var: Excel'de kendi kurduğunuz tablo, projeden metraj çıkaran çizim (CAD) programları ve hakediş programları. Hakediş programında cetvel doğrudan hakedişe bağlıdır: Hakediş Programı'nda satırları girer ya da Excel'den yapıştırırsınız, Azı ve Çoğu kendiliğinden hesaplanır, toplam yeşil deftere ve yapılan işler listesine kendiliğinden geçer.
Dayanaklar
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi m. 28 (ataşmanlar) ve m. 39/1-c (metrajlar yeşil defter ve eklerinde gösterilir)
- Millî Eğitim Bakanlığı MEGEP, İnşaat Teknolojisi "Kazı Metrajı ve Keşfi" modülü: metraj yapma kuralları (s. 6–7) ve Tablo 1.2 Metraj Cetveli (Miktar: Boşluk, Azı, Çoğu; s. 10)
Bu yazı genel uygulamayı anlatır, hukuki görüş değildir. Somut bir işte sözleşmeniz ve yürürlükteki mevzuat esastır.
İlgili rehberler
- Hakediş Nedir, Nasıl Hazırlanır?Hakediş, bir yapım işinde o güne kadar gerçekleşen imalatın bedelini belirleyen ve yükleniciye ödenmesini sağlayan belgedir. Metrajdan yeşil deftere, icmalden kesintilere kadar bütün adımlar birbirine bağlıdır.
- Yeşil Defter Nedir, Nasıl Tutulur?Yeşil defter, sözleşme kapsamındaki her pozun işin başından itibaren gerçekleşen kümülatif imalat miktarını taşıyan kayıttır. Adını kamu uygulamasında kullanılan basılı defterin yeşil kapağından alır.
- Ataşman Nedir? Ataşman Defteri, Röleve ve Şantiye Günlük DefteriAtaşman, sahada yapılan işin ölçülerini, krokilerini ve kesitlerini günü gününe kaydeden belgedir; metraj ve yeşil defter ona dayanır. Kimin tuttuğunu, kimin imzaladığını ve düzeltmenin nasıl yapıldığını Genel Şartname'ye göre anlatıyoruz.
- Yaklaşık Maliyet Nedir, Nasıl Hesaplanır?Yaklaşık maliyet, bir yapım işi ihaleye çıkarılmadan önce idarece hesaplanan tahmini bedeldir. İhalenin sınırlarını ve sonraki bütün hesapların çerçevesini belirler.