Birim fiyat, poz, rayiç ve analiz nedir?
Bu dört kavram hakediş ve yaklaşık maliyet hesabının sözlüğüdür ve sık karıştırılır. Aralarındaki ilişki bir kez oturduğunda, kurum listelerini okumak kolaylaşır.
Son güncelleme:
Poz
Poz, bir iş kalemini kurumun listesinde tekil olarak adresleyen koddur; yanında o kalemin tarifi ve birimi bulunur. "15.185.1002" gibi bir numara, tek başına bir imalatı değil, BİR KURUMUN LİSTESİNDEKİ bir imalatı gösterir.
Aynı poz numarası farklı kurumların listelerinde tamamen başka bir imalata karşılık gelebilir. Bu yüzden poz numarası her zaman kurumuyla birlikte anılmalıdır.
Birim fiyat
Birim fiyat, bir pozun bir biriminin yapılması için ödenecek bedeldir: bir metreküp beton, bir metrekare sıva, bir ton nakliye. Kamu yapım işlerinde bu bedeller kurumlarca yayımlanan birim fiyat listelerinde yer alır.
Kurum listelerindeki birim fiyatlar kural olarak kâr ve genel gideri içerir; yani yüklenicinin o imalattan beklediği karşılığın tamamıdır. Bir listenin kapsamı kitabın kendi açıklamasında yazar ve istisnaları olabilir — kullanmadan önce kitabın önsözündeki kapsam açıklaması okunmalıdır.
Rayiç
Rayiç, imalatın girdisidir: işçilik saati, malzeme birimi, makine saati. Bir duvarın rayiçleri tuğla, harç, duvarcı ustası ve düz işçidir.
Rayiç listeleri birim fiyat listelerinden ayrı yayımlanır ve birim fiyat analizinin hammaddesini oluşturur.
Birim fiyat analizi
Analiz, bir pozun hangi rayiçlerden, hangi miktarlarda oluştuğunu gösteren reçetedir. Girdilerin tutarları toplanır, üzerine kâr ve genel gider oranı eklenir; sonuç o pozun birim fiyatıdır.
Analizin pratik değeri şudur: rayiçler güncellendiğinde pozun fiyatı da kendiliğinden güncellenebilir. Kurumların aylık liste yayımlayabilmesinin arkasında bu yapı vardır.
Hangi kurumlar liste yayımlar
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri, İller Bankası, PTT, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı kendi birim fiyat ve rayiç listelerini yayımlar. Her kurumun listesi kendi iş alanına göre şekillenir.
Poz numaraları kuruma göre
Her kurumun numaralandırması farklıdır; poz ararken kurumu da seçmek gerekir:
| Kurum | Örnek poz no | Okuma |
|---|---|---|
| ÇŞB | 15.150.1001 | İnşaat 15, mekanik 25, elektrik 35 ile başlar; rayiçler 10, 20, 30 |
| KGM | KGM/15.001/A | "KGM/" ön ekli; sondaki ekler ayrı pozdur |
| DSİ | 56.550.1455 | Üç parçalı sayı |
| İLBANK | 43.523.5776 | Altyapı birim fiyatları 43, rayiçlerin çoğu 40 ile başlar |
| PTT | 77.110.1006 | Birim fiyatlar 77 ile başlar |
| UAB | 76.750.1005 | 76 ile başlar |
| MSB | 48.410.2101 | 48 ile başlar |
| Kültür ve Turizm | V.1305/A | Restorasyon pozları "V.", bir kısmı "KTB." ile başlar |
Sık sorulanlar
- Birim fiyat ile rayiç arasındaki fark nedir?
- Rayiç bir girdidir (işçilik, malzeme, makine); birim fiyat ise o girdilerin analizle birleştirilip kâr ve genel gider eklenmesiyle bulunan iş kalemi bedelidir.
- Aynı poz numarası iki kurumda aynı şeyi mi gösterir?
- Hayır. Poz numarası kurumun kendi listesinde tekildir; farklı kurumlarda aynı numara bambaşka bir imalata karşılık gelebilir.
- Birim fiyat listeleri ne zaman güncellenir?
- Kurumlar yayımladıkça. Bazı kurumlar yıllık kitabın yanında aylık güncel listeler de yayımlar; hangi listenin geçerli olduğunu sözleşme belirler.
Bu yazı genel uygulamayı anlatır, hukuki görüş değildir. Somut bir işte sözleşmeniz ve yürürlükteki mevzuat esastır.
İlgili rehberler
- Poz Numarası Nedir, Nasıl Okunur? Kurum Kurum ÖrneklerPoz numarası, bir iş kaleminin kurumun listesindeki adresidir. Her kurum kendi numaralandırmasını kullanır. Sekiz kurumun poz numaralarının nasıl okunduğunu ve ararken yapılan hataları örneklerle anlatıyoruz.
- Birim Fiyat Analizi Nasıl Yapılır? Örnek Analiz HesabıBirim fiyat analizi, bir pozun birim fiyatını girdilerinden kurar: malzeme, işçilik ve makine miktarları birim fiyatlarıyla çarpılır, toplanır, kâr ve genel gider eklenir. Örnek bir beton analiziyle adım adım gösteriyoruz.
- Rayiç Nedir? Rayiç Fiyat ile Birim Fiyat Arasındaki FarkRayiç, bir imalatın girdisi olan malzemenin, işçiliğin, makinenin ya da nakliyenin birim fiyatıdır. Birim fiyat ise bu girdilerden analizle kurulan imalat fiyatıdır. Farkı, rayiçlerin nereden alındığını ve bir rayiç değişince birim fiyatların nasıl değiştiğini örnekle anlatıyoruz.
- Yaklaşık Maliyet Nedir, Nasıl Hesaplanır?Yaklaşık maliyet, bir yapım işi ihaleye çıkarılmadan önce idarece hesaplanan tahmini bedeldir. İhalenin sınırlarını ve sonraki bütün hesapların çerçevesini belirler.
- Hakediş Nedir, Nasıl Hazırlanır?Hakediş, bir yapım işinde o güne kadar gerçekleşen imalatın bedelini belirleyen ve yükleniciye ödenmesini sağlayan belgedir. Metrajdan yeşil deftere, icmalden kesintilere kadar bütün adımlar birbirine bağlıdır.