Birim fiyat analizi nasıl yapılır?
Birim fiyat analizi, bir pozun birim fiyatını girdilerinden kurar: malzeme, işçilik ve makine miktarları birim fiyatlarıyla çarpılır, toplanır, kâr ve genel gider eklenir. Örnek bir beton analiziyle adım adım gösteriyoruz.
Son güncelleme:
Analizin parçaları
Bir analiz satırı bir girdiyi anlatır: türü (malzeme, işçilik, makine, nakliye), rayiç numarası, tanımı, birimi, bir birim imalat için gereken miktarı ve birim fiyatı. Miktar ile birim fiyatın çarpımı satırın tutarıdır.
Satırların toplamı ara toplamdır. Üzerine kâr ve genel gider oranı eklenir; sonuç pozun birim fiyatıdır. Kurum analizlerinde bu oran kitabın kendisinde yazar.
Örnek: hazır beton dökülmesi
Aşağıdaki analiz uydurma rayiçlerle kurulmuş bir örnektir; yapısı kurum analizleriyle aynıdır. Kâr ve genel gider oranı örnekte %25 alınmıştır.
| Tür | Rayiç | Tanım | Birim | Miktar | Birim fiyat | Tutar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Malzeme | ÖRN-R.01 | Hazır beton C30/37 | m³ | 1,02 | 2.650,00 | 2.703,00 |
| Makine | ÖRN-R.02 | Beton pompası | m³ | 1 | 145,00 | 145,00 |
| Makine | ÖRN-R.04 | Vibratör | sa | 0,25 | 95,00 | 23,75 |
| İşçilik | ÖRN-R.03 | Düz işçi | sa | 0,80 | 165,00 | 132,00 |
| Ara toplam | 3.003,75 | |||||
| Kâr ve genel gider (örnek %25) | 750,94 | |||||
| Birim fiyat | 3.754,69 |
Adım adım
Kendi analizinizi kurarken izlenecek sıra:
- Pozun tarifini ve ölçü kuralını okuyun: analiz hangi birim için kuruluyor (m³, m², adet)?
- Girdileri listeleyin: malzeme, işçilik, makine ve gerekiyorsa nakliye.
- Her girdinin bir birim imalat için gereken miktarını yazın; birimlerin tutarlı olmasına dikkat edin.
- Her girdinin birim fiyatını güncel rayiç listesinden alın.
- Satır tutarlarını toplayın, kâr ve genel gideri ekleyin.
- Sonucu benzer bir kurum analiziyle karşılaştırın; büyük fark varsa girdi miktarlarını kontrol edin.
Analiz ne zaman gerekir
Yaklaşık maliyette listede karşılığı olmayan bir imalatın fiyatı analizle bulunur. İş sürerken sözleşmede fiyatı olmayan yeni bir iş kalemi çıktığında da yeni birim fiyat analizle belirlenir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ne göre yeni fiyat, şu sırayla oluşturulan analizlerden biriyle bulunur: yüklenicinin teklif aşamasında (ör. aşırı düşük teklif açıklamasında) idareye sunduğu benzer analizler; idarede veya diğer idarelerde mevcut benzer analizler; idarenin daha önceki benzer işlerindeki maliyet analizleri; son olarak imalat sırasında tutulan puantaj.
Yeni fiyat yükleniciyle birlikte tutanağa bağlanır ve idarenin onayıyla geçerli olur. Anlaşılamazsa uyuşmazlık Yüksek Fen Kurulu'na gider; yüklenici karar beklenirken idarenin belirlediği fiyatla işe devam eder. Bu madde 1 Eylül 2025'ten sonra ilan edilen ihaleler için yeniden yazıldı; analizlerde kullanılacak rayiçlerin endeksle güncellenmesi ayrıntılı kurallara bağlandı.
Sık yapılan hatalar
Analiz hatalarının çoğu birim ve miktar uyumsuzluğundan çıkar.
- Girdinin birimini analizin birimiyle karıştırmak (ör. ton yerine kg fiyatıyla çarpmak).
- Eski tarihli rayiçle hesaplamak: birim fiyat güncel listeden alınmalıdır.
- Kâr ve genel gideri iki kez eklemek: alt analizden gelen bir girdinin içinde zaten olabilir.
- Ölçü kuralını okumadan analiz kurmak: boşluk düşümü, fire payı gibi kurallar miktarı değiştirir.
Sık sorulanlar
- Birim fiyat analizi ne işe yarar?
- Bir iş kaleminin birim fiyatının hangi girdilerden ve hangi miktarlardan oluştuğunu gösterir. Listede olmayan işin fiyatı analizle bulunur, fiyatın dayanağı da analizle kanıtlanır.
- Analizde kâr ve genel gider oranı ne kadardır?
- Kurum analizlerinde oran kitabın kendisinde yazar. İş sürerken yeni birim fiyat tespit ediliyorsa: sözleşmede yeni analizler için bir oran belirlenmişse o kullanılır; belirlenmemişse kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 yüklenici kârı ile idare ve yüklenicinin anlaştığı, %15'e kadar genel gider eklenir. Örnek hesaptaki oran yalnız örnektir.
- Analizde birim fiyatlar nereden alınır?
- Güncel rayiç listelerinden. Yeni birim fiyat tespitinde şartname, yüklenicinin teklif rayiçlerini, idarelerde mevcut rayiçleri ve onaylı yerel rayiçleri sayar.
Dayanaklar
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi m. 22 (sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti); Resmî Gazete 30.07.2025, sayı 32971 ile yeniden yazıldı
Bu yazı genel uygulamayı anlatır, hukuki görüş değildir. Somut bir işte sözleşmeniz ve yürürlükteki mevzuat esastır.
İlgili rehberler
- Yeni Birim Fiyat Nasıl Belirlenir? Analiz Sırası, Kâr ve Üst SınırSözleşmede fiyatı olmayan bir iş çıktığında birim fiyat yükleniciyle birlikte, sırası belli analizlerle belirlenir. 1 Eylül 2025'ten sonra ilan edilen ihalelerde madde yeniden yazıldı; iki dönemi birlikte anlatıyoruz.
- Birim Fiyat, Poz, Rayiç ve AnalizBu dört kavram hakediş ve yaklaşık maliyet hesabının sözlüğüdür ve sık karıştırılır. Aralarındaki ilişki bir kez oturduğunda, kurum listelerini okumak kolaylaşır.
- Yaklaşık Maliyet Nedir, Nasıl Hesaplanır?Yaklaşık maliyet, bir yapım işi ihaleye çıkarılmadan önce idarece hesaplanan tahmini bedeldir. İhalenin sınırlarını ve sonraki bütün hesapların çerçevesini belirler.
- Revize Birim Fiyat Nedir, Nasıl Hesaplanır? Formül ve ÖrnekBirim fiyatlı işte bir kalemin miktarı sözleşmedekinden %20'den fazla artar ve artışın tutarı sözleşme bedelinin %1'ini geçerse, %20'yi aşan kısım revize birim fiyattan ödenir. Şartları, formülü ve tebliğin kendi örneğini adım adım anlatıyoruz.