Rayiç nedir, birim fiyattan farkı ne?
Rayiç, bir imalatın girdisi olan malzemenin, işçiliğin, makinenin ya da nakliyenin birim fiyatıdır. Birim fiyat ise bu girdilerden analizle kurulan imalat fiyatıdır. Farkı, rayiçlerin nereden alındığını ve bir rayiç değişince birim fiyatların nasıl değiştiğini örnekle anlatıyoruz.
Son güncelleme:
Rayiç ne demek
Rayiç, bir imalatın girdisinin birim fiyatıdır: bir saat düz işçi, bir metreküp hazır beton, bir saat vibratör gibi. Kurumlar birim fiyatlarının yanında rayiç listeleri de yayımlar; örneğin ÇŞB inşaat, mekanik tesisat ve elektrik tesisatı rayiçlerini ayrı listelerde verir.
Rayiç numaraları da kuruma göre bir düzen izler: ÇŞB rayiçleri 10 (inşaat), 20 (mekanik) ve 30 (elektrik) ile başlar; İLBANK rayiçlerinin çoğu 40 ile başlar.
Rayiç ile birim fiyat arasındaki fark
Birim fiyat bir imalatın fiyatıdır (1 m³ beton dökülmesi gibi) ve rayiçlerden analizle kurulur: her girdinin bir birim imalat için gereken miktarı rayiciyle çarpılır, satırlar toplanır, kâr ve genel gider eklenir.
Örnek dosyadaki rayiç listesinin bir bölümü:
| Rayiç no | Tür | Tanım | Birim | Rayiç fiyat (TL) | Kullanıldığı analizler |
|---|---|---|---|---|---|
| ÖRN-R.01 | Malzeme | Hazır beton C30/37 | m³ | 2.650,00 | ÖRN.02 |
| ÖRN-R.02 | Makine | Beton pompası | m³ | 145,00 | ÖRN.02 |
| ÖRN-R.03 | İşçilik | Düz işçi | sa | 165,00 | ÖRN.02, ÖRN.04 |
| ÖRN-R.04 | Makine | Vibratör | sa | 95,00 | ÖRN.02 |
| ÖRN-R.05 | Malzeme | Yatay delikli tuğla 19x19x13,5 | ad | 9,50 | ÖRN.04 |
| ÖRN-R.06 | Malzeme | Çimento harcı | m³ | 2.400,00 | ÖRN.04 |
| ÖRN-R.07 | İşçilik | Duvarcı ustası | sa | 240,00 | ÖRN.04 |
Bir rayiç değişince ne olur
Aynı rayiç birçok analizde girdi olur. Örnekte düz işçi hem beton hem tuğla duvar analizinde geçiyor. Düz işçi rayici 165,00 TL'den 180,00 TL'ye çıkarsa iki pozun birim fiyatı birlikte değişir:
| Poz | Düz işçi miktarı | Önceki birim fiyat | Yeni birim fiyat |
|---|---|---|---|
| ÖRN.02 beton (m³) | 0,80 sa | 3.754,69 | 3.769,69 |
| ÖRN.04 tuğla duvar (m²) | 0,90 sa | 902,13 | 919,00 |
Rayiçler nereden alınır
Yaklaşık maliyette ve teklifte kurumların güncel rayiç listeleri kullanılır. İş sürerken sözleşmede fiyatı olmayan bir iş için yeni birim fiyat belirlenirken Yapım İşleri Genel Şartnamesi şu rayiçleri sayar: yüklenicinin teklif rayiçleri, idarelerdeki rayiçler, idarenin önceki benzer işlerinde ortaya çıkan fiyatlar ve idarece kabul edilmesi şartıyla ticaret ya da sanayi odasınca onaylanmış yerel rayiçler.
Hakediş Programı'nda kurum analizleri kitabın basılı fiyatıyla değil, kütüphanedeki güncel rayiçlerle hesaplanır.
Sık sorulanlar
- Rayiç fiyat ne demek?
- Bir imalatın girdisi olan malzemenin, işçiliğin, makinenin ya da nakliyenin birim fiyatı.
- Rayiç ile birim fiyat aynı şey mi?
- Hayır. Rayiç girdinin fiyatıdır; birim fiyat bu girdilerden analizle kurulan imalat fiyatıdır. Bir birim fiyat birçok rayiçten oluşur, bir rayiç de birçok birim fiyata girer.
- Rayiç listesini kim yayımlar?
- Birim fiyat yayımlayan kurumlar. Örneğin ÇŞB inşaat, mekanik tesisat ve elektrik tesisatı rayiçlerini ayrı listelerde yayımlar.
- Rayiç değişince birim fiyat değişir mi?
- Analizden hesaplanan birim fiyat değişir: o rayici kullanan her analizde girdinin tutarı ve dolayısıyla birim fiyat yeniden hesaplanır.
Dayanaklar
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi m. 22/3 (yeni fiyat tespitinde uygulanabilecek rayiçler)
Bu yazı genel uygulamayı anlatır, hukuki görüş değildir. Somut bir işte sözleşmeniz ve yürürlükteki mevzuat esastır.
İlgili rehberler
- Birim Fiyat Analizi Nasıl Yapılır? Örnek Analiz HesabıBirim fiyat analizi, bir pozun birim fiyatını girdilerinden kurar: malzeme, işçilik ve makine miktarları birim fiyatlarıyla çarpılır, toplanır, kâr ve genel gider eklenir. Örnek bir beton analiziyle adım adım gösteriyoruz.
- Birim Fiyat, Poz, Rayiç ve AnalizBu dört kavram hakediş ve yaklaşık maliyet hesabının sözlüğüdür ve sık karıştırılır. Aralarındaki ilişki bir kez oturduğunda, kurum listelerini okumak kolaylaşır.
- Poz Numarası Nedir, Nasıl Okunur? Kurum Kurum ÖrneklerPoz numarası, bir iş kaleminin kurumun listesindeki adresidir. Her kurum kendi numaralandırmasını kullanır. Sekiz kurumun poz numaralarının nasıl okunduğunu ve ararken yapılan hataları örneklerle anlatıyoruz.
- Yeni Birim Fiyat Nasıl Belirlenir? Analiz Sırası, Kâr ve Üst SınırSözleşmede fiyatı olmayan bir iş çıktığında birim fiyat yükleniciyle birlikte, sırası belli analizlerle belirlenir. 1 Eylül 2025'ten sonra ilan edilen ihalelerde madde yeniden yazıldı; iki dönemi birlikte anlatıyoruz.