Sınır değer nedir, nasıl hesaplanır?
Yapım ihalelerinde sınır değer, hangi teklifin aşırı düşük sayılacağını belirleyen tutardır. Kamu İhale Genel Tebliği'ndeki formülü örnek rakamlarla adım adım hesaplıyor, sınır değerin altında kalan teklifin nasıl sorgulandığını anlatıyoruz.
Son güncelleme:
Sınır değer ne işe yarar
Kamu İhale Kanunu'na göre ihale komisyonu, diğer tekliflere ya da yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder ve bu teklifleri reddetmeden önce teklif sahiplerinden yazılı açıklama ister. Hangi teklifin aşırı düşük sayılacağını sınır değer belirler; yapım işlerinde sınır değer Kamu İhale Genel Tebliği'ndeki formülle hesaplanır.
Formül adım adım
Hesaba, ilk oturumda teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin teklifleri girer:
- Yaklaşık maliyetin (YM) %120'sinin üzerindeki ve %40'ının altındaki teklifler hesaba katılmaz.
- Kalan tekliflerin aritmetik ortalaması (Tort1) ve standart sapması (σ) bulunur.
- Tort1 − σ ile Tort1 + σ arasında kalan tekliflerin ortalaması yeniden alınır: Tort2.
- C = Tort2 / YM bulunur.
- K hesaplanır. C < 0,60 ise K = C; 0,60 ≤ C ≤ 1,00 ise K = (3,2 × C − C² − 0,6) / (C + 1); C > 1,00 ise K = (C² − 0,8 × C + 1,4) / (C + 1).
- Sınır değer = (K × Tort2) / (C × N). Tort2 / C yaklaşık maliyete eşit olduğundan bu, K × YM / N demektir.
N katsayısı
N, sınır değer katsayısıdır. Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği'ndeki B (üstyapı, bina), C (sıhhi tesisat ve mekanik tesisat), D (elektrik) ve E (elektronik ve iletişim) grubu işler ile bu işlerin tamamlama, onarım, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işlerinde 1,00; diğer yapım işlerinde 1,20'dir.
Bakanlıklar, işin niteliğine göre 1,00'den küçük ve 1,20'den büyük olmamak üzere farklı katsayı belirleyebilir. İhalede uygulanacak katsayı ihale ilanında ve idari şartnamede yazar.
Örnek hesap
Yaklaşık maliyeti 2.416.271,09 TL olan bir bina işine altı teklif gelmiş: 1.690.000,00, 1.850.000,00, 1.975.000,00, 2.126.318,12, 2.280.000,00 ve 2.950.000,00 TL. N = 1,00.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| YM'nin %120'si ve %40'ı | hesap dışı sınırlar | 2.899.525,31 ve 966.508,44 |
| Hesap dışı teklif | 2.950.000,00 üst sınırın üstünde | 5 teklif kalır |
| Tort1 | 5 teklifin ortalaması | 1.984.263,62 |
| σ | 5 teklifin standart sapması | 230.403,50 |
| Aralık | Tort1 − σ ve Tort1 + σ | 1.753.860,12 ve 2.214.667,13 |
| Tort2 | aralıktaki 3 teklifin ortalaması | 1.983.772,71 |
| C | Tort2 / YM | 0,8210 |
| K | (3,2 × C − C² − 0,6) / (C + 1) | 0,7431 |
| Sınır değer | (K × Tort2) / (C × 1,00) | 1.795.502,74 |
Örnekte sonuç
1.690.000,00 TL'lik teklif sınır değerin (1.795.502,74 TL) altında kaldığı için aşırı düşük tekliftir. 1.850.000,00 TL ve üzerindeki teklifler sınır değerin üstündedir.
Özel durumlar
Tebliğ üç durumu ayrıca düzenler:
- %40–%120 aralığında tek geçerli teklif varsa Tort2 o teklife eşittir.
- Bu aralıkta hiç geçerli teklif yoksa sınır değer yaklaşık maliyetin %40'ıdır.
- Hesap sonucu yaklaşık maliyetin %40'ının altında çıkarsa sınır değer yaklaşık maliyetin %40'ı olarak alınır.
Sınır değerin altında kalan teklife ne olur
Yaklaşık maliyeti eşik değerin üçte birine eşit ya da üzerinde olan ihalelerde sınır değerin altındaki tekliflerden açıklama istenir. Yaklaşık maliyeti eşik değerin üçte birine kadar olan ihalelerde idare iki yoldan birini seçer ve idari şartnameye yazar: açıklama istemek ya da bu teklifleri açıklama istemeksizin reddetmek.
Açıklama, yaklaşık maliyetin %80'lik bölümünü oluşturan iş kalemleri için istenir ve isteklilere beş iş gününden az olmamak üzere süre verilir. İstekli, açıklama istenen kalemlerin analizlerini ihale dokümanındaki formata uygun sunar; analizlerde, kâr ve genel giderler hariç girdi toplamının en az %10'u oranında yüklenici kârı ve genel gider öngörülmesi zorunludur.
Açıklaması yeterli görülmeyen ya da açıklama vermeyen isteklinin teklifi reddedilir. İhale sınır değerin altında teklif veren istekli üzerinde bırakılırsa kesin teminat, ihale bedelinin %6'sı yerine yaklaşık maliyetin %9'u oranında alınır.
Teklif hazırlarken
Sınır değer ihaleden önce bilinemez: diğer tekliflere bağlıdır. Yüklenicinin elinde olan, teklifinin arkasındaki analizleri hazır tutmaktır; açıklama istenirse süre kısadır.
Hakediş Programı'nın yaklaşık maliyet bölümünde kurum bedelini, kendi maliyetinizi ve teklifinizi yan yana görür, tenzilat senaryolarını karşılaştırır, teklif cetvelini ve analizleri Excel'e alırsınız.
Kendi ihalenizin rakamlarını ücretsiz sınır değer hesaplama aracımıza yazarak bu adımları tek tek görebilirsiniz. Tebliğ'e göre bu hesap için hazırlanan "Yapım işlerinde sınır değer hesaplama aracı"na Kamu İhale Kurumu'nun internet sayfasından da erişilebilir.
Sık sorulanlar
- Sınır değer katsayısı (N) kaçtır?
- Bina, tesisat, elektrik ve elektronik-iletişim grubu işlerde 1,00; diğer yapım işlerinde 1,20. Bakanlıklar bu aralıkta farklı katsayı belirleyebilir; ihalede uygulanacak katsayı ilanda ve idari şartnamede yazar.
- Sınır değerin altında teklif veren elenir mi?
- Doğrudan elenmez; kural olarak önce açıklama istenir. Yalnız yaklaşık maliyeti eşik değerin üçte birine kadar olan ihalelerde idare, şartnamede yazmak şartıyla bu teklifleri açıklama istemeksizin reddedebilir.
- Aşırı düşük teklif açıklaması için kaç gün verilir?
- İstenen açıklamanın niteliğine göre, beş iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.
- Sınır değer yaklaşık maliyetin yüzde kaçıdır?
- Sabit bir yüzde değildir; tekliflerin dağılımına göre K katsayısıyla bulunur ve K × YM / N'ye eşittir. Yaklaşık maliyetin %40'ının altına inemez.
Dayanaklar
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 38 (aşırı düşük teklifler)
- Kamu İhale Genel Tebliği m. 45 (sınır değer tespiti ve aşırı düşük teklifler), 18.05.2024 değişikliğiyle
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Ek-2 Açık İhale Usulü Tip İdari Şartname m. 33 ve m. 40
Bu yazı genel uygulamayı anlatır, hukuki görüş değildir. Somut bir işte sözleşmeniz ve yürürlükteki mevzuat esastır.
İlgili rehberler
- Yaklaşık Maliyet Nedir, Nasıl Hesaplanır?Yaklaşık maliyet, bir yapım işi ihaleye çıkarılmadan önce idarece hesaplanan tahmini bedeldir. İhalenin sınırlarını ve sonraki bütün hesapların çerçevesini belirler.
- Birim Fiyat Analizi Nasıl Yapılır? Örnek Analiz HesabıBirim fiyat analizi, bir pozun birim fiyatını girdilerinden kurar: malzeme, işçilik ve makine miktarları birim fiyatlarıyla çarpılır, toplanır, kâr ve genel gider eklenir. Örnek bir beton analiziyle adım adım gösteriyoruz.
- Yeni Birim Fiyat Nasıl Belirlenir? Analiz Sırası, Kâr ve Üst SınırSözleşmede fiyatı olmayan bir iş çıktığında birim fiyat yükleniciyle birlikte, sırası belli analizlerle belirlenir. 1 Eylül 2025'ten sonra ilan edilen ihalelerde madde yeniden yazıldı; iki dönemi birlikte anlatıyoruz.